उच्च रक्तदाब आणि होमिओपॅथी: औषधे, नोंदी आणि सुरक्षित काळजी

वाढलेला रक्तदाब दिसल्यावर अनेक जण त्याचा संबंध राग, कामाचा ताण, अपुरी झोप किंवा डोकेदुखीशी जोडतात. ताणामुळे रक्तदाब तात्पुरता वाढू शकतो. मात्र वारंवार वाढलेला रक्तदाब केवळ ताणामुळे आहे असे समजून दुर्लक्ष करू नये. सल्लामसलतीत आधी प्रत्यक्ष नोंदी, सुरू असलेली औषधे आणि उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांचा सल्ला पाहिला जातो.

आहार, वजन, हालचाल आणि झोप सुधारणे हा काळजीचा भाग आहे. या सवयी बदलल्यानंतरही औषधांची गरज राहू शकते. पुढील योजना ठरवताना लक्षणांपेक्षा मोजमाप आणि व्यक्तीचे इतर आरोग्यधोके महत्त्वाचे असतात. [1, 2]

बरे वाटत असतानाही रक्तदाब का मोजावा?

उच्च रक्तदाबाची अनेकदा कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत. डोके दुखत नाही म्हणजे रक्तदाब सामान्य आहे असे नाही. पहिला आकडा हृदय आकुंचन पावताना आणि दुसरा आकडा दोन ठोक्यांमधील दाब दर्शवतो. निदान व अपेक्षित लक्ष्य ठरवताना घरचे आणि दवाखान्यातील मोजमाप, वय तसेच इतर आजार पाहिले जातात. एका मोजमापावरून कायमचा निष्कर्ष काढू नका. [1, 2]

7 ते 14 दिवसांच्या नोंदवहीत काय लिहावे?

उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांनी सांगितलेल्या वेळेला आणि पद्धतीने रक्तदाब मोजा. आधी किमान पाच मिनिटे शांत बसा. पाठीला आधार द्या, पाय जमिनीवर ठेवा आणि हात हृदयाच्या उंचीवर टेकवा. योग्य आकाराचा कफ वापरा. भीतीपोटी वारंवार मोजण्याऐवजी ठरलेले वेळापत्रक पाळा. यंत्राबद्दल किंवा पद्धतीबद्दल शंका असल्यास दवाखान्यात तपासून घ्या. [7]

• तारीख, वेळ आणि दोन्ही आकडे लिहा; फक्त वरचा आकडा नको.
• त्या वेळची औषधे व चुकलेली मात्रा नोंदवा; स्वतःहून जास्त औषध घेऊ नका.
• आदल्या रात्रीची झोप, ताण, चहा-कॉफी आणि नुकतीच केलेली शारीरिक हालचाल लिहा.
• छातीत दुखणे, धाप लागणे, चक्कर किंवा इतर नवीन लक्षणे नोंदवा.

सामान्य मोजमाप आले तरी औषध का सुरू ठेवावे?

काही मोजमाप सामान्य येणे हा औषधाचा परिणाम असू शकतो. औषध बदलणे, कमी करणे किंवा थांबवणे उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांनी ठरवावे. सल्लामसलतीला औषधांची यादी आणि उपलब्ध अहवाल आणा. मधुमेह, मूत्रपिंडाचा आजार, कोलेस्टेरॉल, थायरॉइडची समस्या, कुटुंबातील रक्तदाब किंवा हृदयरोगाचा इतिहास सांगा. आधीची ईसीजी आणि डॉक्टरांच्या सूचनाही उपयोगी पडतात. त्यानुसार पुढील तपासणी किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला ठरतो. [1, 2, 3]

ताण आणि झोपेची चर्चा कधी करावी?

कामाचा ताण, राग, अपुरी झोप, वजनातील बदल किंवा खारट पदार्थ खाल्ल्यानंतर रक्तदाब वाढत असल्यास त्याची नोंद करा. चिंतेबरोबर धडधड होत असेल तर तेही सांगा; प्रत्येक धडधड चिंतेमुळेच होते असे नाही. मीठ कमी करणे, नियमित हालचाल, तंबाखू सोडणे आणि वजनाची काळजी घेणे रक्तदाबाच्या व्यवस्थापनात उपयोगी ठरते. व्यायामाची योजना आरोग्याला अनुरूप असावी. हे बदल औषधे आणि वैद्यकीय तपासणीसोबत सुरू ठेवा. [1, 2]

होमिओपॅथीचा विचार करताना काय लक्षात ठेवावे?

उच्च रक्तदाबावर होमिओपॅथी परिणामकारक उपचार असल्याचे स्थापित झालेले नाही. ताण किंवा झोपेवर चर्चा करणे आणि दिनक्रम पाळण्यासाठी मदत मिळणे यांचा अर्थ होमिओपॅथिक उत्पादनाचा परिणाम सिद्ध झाला असा होत नाही. कोणतेही उत्पादन घेताना रक्तदाबाची औषधे, मोजमाप किंवा हृदय व मूत्रपिंडाची आवश्यक तपासणी पुढे ढकलू नका. वापरत असलेली सर्व उत्पादने उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांना सांगा. या लेखात औषध, पोटेंसी किंवा मात्रा सुचवलेली नाही. [6]

खूप जास्त रक्तदाब किंवा गंभीर लक्षणे असल्यास काय करावे?

गर्भवती नसलेल्या प्रौढ व्यक्तीचा वरचा आकडा 180 किंवा खालचा आकडा 120 mmHg पर्यंत पोहोचला किंवा त्यापेक्षा वाढला तर तातडीने लक्ष देणे आवश्यक आहे. त्यासोबत छातीत दुखणे, धाप लागणे, एका बाजूला अशक्तपणा, बोलण्यात किंवा दृष्टीत बदल, गोंधळ किंवा नवीन तीव्र डोकेदुखी असल्यास त्वरित आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्या. रक्तदाब आपोआप उतरण्याची किंवा होमिओपॅथीच्या परिणामाची वाट पाहू नका. अशी लक्षणे कोणत्याही मोजमापावर तातडीची असू शकतात. [1, 4]

• गंभीर लक्षणे नसतील तर किमान एक मिनिटाने पुन्हा मोजा; रक्तदाब तितकाच जास्त राहिल्यास उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांशी त्वरित संपर्क करा. [4]
• घरीच रक्तदाब पटकन कमी करण्यासाठी औषधाची जास्त मात्रा घेऊ नका.
• गर्भावस्थेत ही प्रौढांसाठीची सीमा गाठेपर्यंत थांबू नका; वाढलेला रक्तदाब किंवा नवीन चिंताजनक लक्षणांबद्दल प्रसूती तज्ज्ञांचा तातडीने सल्ला घ्या. [5]

पुढील भेटीत कशाची तुलना करावी?

नोंदवहीसोबत औषधे नियमित घेणे, झोप, हालचाल आणि दैनंदिन अडचणींचा आढावा घ्या. घाबरून सतत मोजणे आणि नंतर अनेक आठवडे मोजणेच सोडून देणे, या दोन्हींमुळे नेमकी स्थिती समजत नाही. मोजमाप, औषधाचे दुष्परिणाम किंवा नवीन लक्षणे डॉक्टरांना सांगा. फक्त डोकेदुखी किंवा चिडचिड कमी झाल्यावरून रक्तदाब सुधारल्याचे ठरवू नका.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

काही दिवस रक्तदाब सामान्य आल्यावर गोळी सोडता येईल का?

+

स्वतःहून नाही. रक्तदाब औषधामुळे सामान्य राहत असू शकतो. नोंदवही पाहून उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांनीच बदल ठरवावा.

ताणाच्या वेळी वाढलेले मोजमाप कसे समजून घ्यावे?

+

ताणामुळे तात्पुरती वाढ होऊ शकते. ठरलेल्या वेळची मोजमापे, झोप आणि त्या दिवसाची परिस्थिती लिहा. वारंवार जास्त रक्तदाब आल्यास तपासणी करा; केवळ ताण समजून दुर्लक्ष करू नका.

सल्लामसलतीला कोणते कागद आणावेत?

+

7 ते 14 दिवसांची रक्तदाबाची नोंद, औषधांची यादी, उपलब्ध रक्त व मूत्रपिंडाचे अहवाल, ईसीजी आणि आधीच्या डॉक्टरांचा सल्ला आणा. गंभीर लक्षणे असल्यास नोंद पूर्ण होईपर्यंत थांबू नका.

रक्तदाबाच्या औषधाऐवजी होमिओपॅथिक उत्पादन घेता येईल का?

+

नाही. उच्च रक्तदाबासाठी त्याचा विश्वासार्ह उपचार पुरावा नाही. नियमित औषधे आणि वैद्यकीय देखरेख सुरू ठेवा.

झोप बिघडली असेल आणि चिंता असेल तर सल्ला घेता येईल का?

+

हो. रक्तदाबाची काळजी सुरू ठेवून झोप, चिंता, धडधड आणि दिनक्रमाबद्दल चर्चा करता येते. त्यामुळे रक्तदाबाची तपासणी किंवा डॉक्टरांच्या उपचारांची गरज संपत नाही.