टॉन्सिलायटिस विरुद्ध घशाचा संसर्ग: लक्षणे आणि संकेत

💡

झटपट उत्तर

घसा दुखणे हे एक लक्षण आहे, टॉन्सिलायटिस म्हणजे टॉन्सिलची सूज आणि स्ट्रेप थ्रोट हा ग्रुप ए स्ट्रेप्टोकोकस जिवाणूमुळे होणारा संसर्ग आहे. लाल टॉन्सिल किंवा पांढरे ठिपके पाहून एकट्याने कारण ठरवता येत नाही. खोकला, नाक वाहणे आणि आवाज बसणे व्हायरल आजाराकडे निर्देश करू शकतात; अचानक तीव्र घसा दुखणे, ताप, मानेतील दुखऱ्या गाठी आणि खोकला नसणे स्ट्रेपची शक्यता वाढवतात. गरजेनुसार रॅपिड स्ट्रेप टेस्ट किंवा थ्रोट कल्चर केले जाते. श्वास घेण्यास त्रास, लाळ गळणे, गिळता न येणे, बदललेला आवाज, एका बाजूची सूज किंवा तोंड न उघडणे यासाठी तातडीची वैद्यकीय मदत हवी.

रुग्ण अनेकदा “घशाचा संसर्ग,” “टॉन्सिल” आणि “स्ट्रेप” हे शब्द एकाच एपिसोडसाठी वापरतात. वैद्यकीयदृष्ट्या ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे आहेत: सूज कुठे आहे, संभाव्य कारण काय आहे आणि हा एक तीव्र आजार आहे की झोप, खाणे, शाळा किंवा कामावर परिणाम करणारा वारंवार पॅटर्न?

घशाच्या एका फोटोपेक्षा संपूर्ण गोष्ट अधिक उपयोगी असते: सुरुवात कधी झाली, ताप किती होता, खोकला किंवा नाकाची लक्षणे होती का, गिळताना किती त्रास झाला, तपासणीचा निकाल काय होता, कोणती औषधे घेतली आणि पुढच्या एपिसोडपूर्वी पूर्ण बरे वाटले का.

घसा दुखणे, टॉन्सिलायटिस आणि स्ट्रेप थ्रोट हे एकच निदान नाही

घसा दुखणे हे रुग्णाला जाणवणारे लक्षण आहे. फॅरिंजायटिस म्हणजे तोंडामागील घशाची सूज. टॉन्सिलायटिस म्हणजे दोन्ही बाजूच्या टॉन्सिलची सूज. स्ट्रेप थ्रोट हा विशिष्ट जिवाणू संसर्ग असून तो घसा आणि टॉन्सिल दोन्हीवर परिणाम करू शकतो. अनेक एपिसोड व्हायरसमुळे होतात; ग्रुप ए स्ट्रेप हे एक जिवाणू कारण असून त्यासाठी योग्य तपासणी व उपचार लागू शकतात.

घसा दुखणे: रुग्णाला जाणवणारे लक्षण
फॅरिंजायटिस: घशाच्या मागील भागाची सूज
टॉन्सिलायटिस: टॉन्सिलची सूज, कधी पांढऱ्या थरासह
स्ट्रेप थ्रोट: डॉक्टरांनी तपासलेला किंवा टेस्टने निश्चित झालेला ग्रुप ए स्ट्रेप संसर्ग
वारंवार टॉन्सिलायटिस: पूर्ण बरे झाल्यानंतर परत येणारे स्वतंत्र एपिसोड

घशाचा तीन-भाग नकाशा: घरी निदान न करता काय पाहावे

आरसा बदल कुठे आहे ते दाखवू शकतो, पण कारण व्हायरल आहे की जिवाणू हे सांगू शकत नाही. घरी निदान करण्याऐवजी या तीन भागांनुसार एपिसोडचे स्पष्ट वर्णन करा.

घशाचा तीन-भाग नकाशा

जागा, कामकाज आणि शरीराची चिन्हे नोंदवा

एका पांढऱ्या ठिपक्याच्या रंगापेक्षा तीनही भागांचा एकत्रित पॅटर्न अधिक उपयोगी असतो.

टॉन्सिल भाग

दोन्ही बाजू किंवा एक बाजू, सूज, पांढरा थर, दुर्गंधी आणि आकारातील फरक.

कामकाजाचा भाग

गिळताना वेदना, लाळ गळणे, बदललेला आवाज, तोंड उघडणे आणि पाणी पिता येणे.

शरीराचा भाग

ताप, मानेतील गाठी, पुरळ, खोकला, नाक वाहणे, थकवा आणि पाणी कमी होणे.

व्हायरल की स्ट्रेप? संकेत दिशा देतात, तपासणी निर्णय देते

खोकला, नाक वाहणे, आवाज बसणे, तोंडात फोड किंवा डोळे लाल होणे व्हायरल कारणाची शक्यता वाढवतात. अचानक घसा दुखणे, ताप, मानेच्या पुढील भागातील दुखऱ्या गाठी, टॉन्सिलवर थर आणि खोकला नसणे स्ट्रेपची शक्यता वाढवू शकतात. लक्षणे एकमेकांसारखी असू शकतात, म्हणून गरजेनुसार टेस्ट केली जाते.

रॅपिड स्ट्रेप टेस्ट: घशाच्या स्वॅबमधून जलद निकाल
थ्रोट कल्चर: रॅपिड टेस्टमध्ये न सापडलेला संसर्ग शोधू शकते; लक्षणे असलेल्या मुलांमध्ये नकारात्मक रॅपिड टेस्टनंतर विशेष उपयोग
ग्रुप ए स्ट्रेप निश्चित झाल्यास: दिलेली अँटिबायोटिक औषधे सूचनेनुसार पूर्ण घ्या
स्पष्ट व्हायरल लक्षणे: डॉक्टरांच्या मूल्यमापनानुसार टेस्ट किंवा अँटिबायोटिक आवश्यक नसेल
तीव्र किंवा दीर्घ लक्षणे: ग्लॅन्ड्युलर फीव्हरसारख्या इतर कारणांचा विचार होऊ शकतो

वारंवार टॉन्सिलायटिससाठी सहा-बिंदू एपिसोड पासपोर्ट

प्रत्येक एपिसोडमध्ये त्याच सहा गोष्टी लिहिल्यास वारंवार समस्येचे मूल्यमापन सोपे होते. रुग्ण पूर्ण बरा झाल्यानंतर नवीन त्रास सुरू झाला तर नवी ओळ लिहा. प्रिस्क्रिप्शन, टेस्ट आणि सुरक्षितपणे काढलेले फोटो सोबत ठेवा.

एपिसोड पासपोर्ट

प्रत्येक वेळी नोंदवण्यासारख्या सहा गोष्टी

यामुळे किरकोळ वारंवार खरखर आणि दैनंदिन कामावर परिणाम करणारा नोंदवलेला टॉन्सिलायटिस वेगळा करता येतो.

तारीख आणि कालावधी

पहिला दिवस, सर्वात वाईट दिवस, बरे होण्याचा दिवस आणि पुढच्या एपिसोडपर्यंत लक्षणमुक्त काळ.

ताप आणि निष्कर्ष

मोजलेले तापमान, टॉन्सिलची सूज, पांढरा थर, मानेतील गाठी आणि पुरळ.

गिळणे आणि झोप

अन्न-पाणी, लाळ, घोरणे, तोंडाने श्वास आणि झोपेत अडथळा.

तपासण्या

रॅपिड स्ट्रेप, थ्रोट कल्चर, रक्त तपासणी किंवा ईएनटी निष्कर्ष आणि तारीख.

औषधे

काय लिहून दिले, कोर्स पूर्ण झाला का आणि सुधारणा कधी सुरू झाली.

परिणाम

शाळा किंवा कामाची सुट्टी, भूक, ऊर्जा आणि पूर्ण रिकव्हरी झाली का.

वारंवार घसा दुखणे कधी मोठ्या पॅटर्नचा भाग असू शकते

प्रत्येक खरखर हा नवीन टॉन्सिलायटिस एपिसोड नसतो. नाकाची अॅलर्जी, तोंडाने श्वास, नाकातून घशात येणारा स्राव, अॅसिड रिफ्लक्स, धूर आणि कोरडी हवा घशाला वारंवार त्रास देऊ शकतात. मुलांमध्ये घोरणे, अस्वस्थ झोप, सतत बंद नाक आणि तोंडाने श्वास घेणे अॅडिनॉइडकडे निर्देश करू शकते.

बरे असतानाही घोरणे किंवा तोंड उघडे ठेवून झोपणे
एपिसोडमध्येही बंद नाक, शिंका किंवा वारंवार घसा साफ करणे
उशिरा जेवण, आंबट चव किंवा सकाळी आवाज बसणे
एक दीर्घ आजार आणि पूर्ण रिकव्हरीनंतर येणारे स्वतंत्र एपिसोड वेगळे करणे
घर किंवा शाळेतील संपर्क नोंदवा, पण प्रत्येक संपर्कालाच कारण मानू नका

डॉ. अक्षता भानगिरे यांचा चिकित्सकीय दृष्टिकोन

माझ्या क्लिनिकमध्ये मी टॉन्सिलच्या आकारापूर्वी पूर्ण वेळरेषा तयार करते. स्पष्टपणे वेगळे किती एपिसोड झाले, ताप मोजला का, स्वॅबमध्ये स्ट्रेप निश्चित झाले का, गिळणे आणि झोप किती बदलली, कोणती अँटिबायोटिक दिली आणि रुग्ण पूर्ण बरा झाला का हे मी विचारते. तोंडाने श्वास, घोरणे, नाकाची अॅलर्जी, अॅडिनॉइडची लक्षणे, रिफ्लक्स, भूक आणि धूर किंवा तीव्र सुगंधाचा संपर्कही पाहते. वारंवार होणाऱ्या योग्य केसमध्ये या पॅटर्नवरून वैयक्तिक होमिओपॅथी आणि मोजता येणारा फॉलो-अप ठरवते. सध्याच्या एपिसोडमध्ये स्ट्रेप, पाणी कमी होणे, फोड किंवा इतर गुंतागुंत वाटल्यास तपासणी किंवा रेफरल तातडीने केले जाते.

चांगल्या फॉलो-अपमध्ये “घसा बरा दिसतो” यापलीकडे काय मोजावे

वारंवार होणाऱ्या केसमध्ये अनेक एपिसोडमधील बदल मोजावेत. हल्ल्यांची संख्या, तापाचा भार, गिळण्याची सोय, शाळा किंवा कामातील व्यत्यय, झोप आणि एपिसोडमधील पूर्ण रिकव्हरी हे उपयोगी परिणाम आहेत. तीव्र घसादुखीत पाणी, वय व इतिहासानुसार वेदना किंवा तापाची औषधे आणि लिहून दिलेले उपचार डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्या.

पाणी घेत राहा; वेदनेमुळे पुरेसे पाणी पिता येत नसेल तर तपासणी करा
उरलेली जुनी अँटिबायोटिक घेऊ नका किंवा शेअर करू नका
ग्रुप ए स्ट्रेप निश्चित झाल्यास अँटिबायोटिक सूचनेनुसार पूर्ण करा
धूर आणि तीव्र एरोसोल सुगंध टाळा
पुढील भेटीत अंदाजाऐवजी नोंद वापरण्यासाठी पासपोर्ट सुरू ठेवा

धोक्याची चिन्हे: घसा दुखताना तातडीची तपासणी कधी हवी

झपाट्याने वाढणारी वेदना किंवा गिळणे, बोलणे किंवा श्वास घेण्याची सामान्य क्षमता कमी होणे टॉन्सिलभोवती फोडासारखी गंभीर गुंतागुंत दर्शवू शकते. या चिन्हांमध्ये नियमित अपॉइंटमेंटची वाट पाहू नका.

श्वास घेण्यास त्रास, आवाजासह श्वास किंवा ओठ निळे पडणे
लाळ गळणे, पाणी न गिळता येणे किंवा शरीरात पाणी कमी होणे
भारी बदललेला आवाज, एका बाजूची सूज किंवा एका बाजूला खूप वेदना
तोंड उघडण्यास त्रास किंवा तोंड-घशाच्या आत सूज
खूप गुंगी, गोंधळ, मान आखडणे किंवा झपाट्याने पसरणारा पुरळ
खूप आजारी दिसणारे किंवा झपाट्याने बिघडणारे मूल

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

प्रत्येक घशाचा संसर्ग टॉन्सिलायटिस असतो का?

नाही. घशाचा संसर्ग मुख्यतः फॅरिंक्सवर परिणाम करू शकतो, तर टॉन्सिलायटिस म्हणजे विशेषतः टॉन्सिलची सूज. दोन्ही एकत्रही होऊ शकतात.

टॉन्सिलवरील पांढरे ठिपके नेहमी जिवाणू संसर्ग दाखवतात का?

नाही. पांढरा थर वेगवेगळ्या संसर्गांमध्ये दिसू शकतो. लक्षणे, तपासणी आणि कधी रॅपिड स्ट्रेप टेस्ट किंवा थ्रोट कल्चर आवश्यक असते.

स्ट्रेप थ्रोटमध्ये खोकला होऊ शकतो का?

ठळक खोकला, नाक वाहणे किंवा आवाज बसणे व्हायरल कारणाकडे अधिक निर्देश करतात, पण लक्षणे जुळू शकतात. स्ट्रेप टेस्ट हवी का हे डॉक्टर ठरवतात.

वारंवार टॉन्सिलायटिस म्हणजे काय?

पूर्ण रिकव्हरीनंतर परत येणारे वेगळे टॉन्सिलायटिस एपिसोड. फक्त अंदाजे संख्या न सांगता तारीख, ताप, टेस्ट, उपचार आणि दैनंदिन परिणाम नोंदवा.

घोरणे आणि तोंडाने श्वास का नोंदवावा?

सतत घोरणे, बंद नाक आणि तोंडाने श्वास अॅडिनॉइड किंवा वरच्या श्वसनमार्गाचा सहभाग दाखवू शकतात आणि तपासणी किंवा रेफरल योजना बदलू शकतात.

टॉन्सिलायटिस सल्लामसलतीला काय आणावे?

एपिसोड पासपोर्ट, प्रिस्क्रिप्शन, स्ट्रेप किंवा कल्चर रिपोर्ट, ईएनटी नोट्स, औषधांची अॅलर्जी आणि तीव्र एपिसोडमध्ये सुरक्षितपणे काढलेले घशाचे फोटो आणा.

टॉन्सिलायटिस की घशाचा संसर्ग? लक्षणे, स्ट्रेपचे संकेत आणि वारंवार होण्याचा पॅटर्न